Weksel to narzędzie staroświeckie, ale ciągle bardzo wygodne, jeśli się wie, jak go używać. Po niemiecku oznacza zamianę, bo przechodzi z rąk do rąk. Jest to papier wartościowy, choć nie mają do niego zastosowania przepisy prawa o publicznym obrocie papierami wartościowymi. A także dokument i dlatego musi być sporządzony na piśmie. Nie znaczy to jednak, że konieczne jest stosowanie urzędowego blankietu wekslowego. Można go sporządzić nawet na kartce wyrwanej z zeszytu, czy choćby na serwetce w restauracji. Nie ma znaczenia dla ważności weksla, czy jest napisany ręcznie, czy maszynowo. Musi być tylko odręcznie podpisany przez osobę posiadającą zdolność do zaciągania zobowiązań wekslowych. Ważne jest też, by miał wszystkie elementy wymagane przez prawo wekslowe. Najczęściej jednak (i taka właśnie metoda jest godna polecenia, chociażby ze względu na bezpieczeństwo obrotu) weksle sporządza się na blankietach urzędowych. Można je kupić w kasach niektórych banków i na pocztach. Dodatkową zaletą blankietów jest to, że ich cena obejmuje należną opłatę skarbową.

<<zobacz także - klauzule wekslowe >>

wymieniającego sumę wekslową

- od każdych pełnych lub rozpoczętych 100 zł sumy wekslowej - 10 gr;

nie wymieniającego sumy wekslowej

- od każdych pełnych lub rozpoczętych 100 zł kwoty zobowiązania pieniężnego zabezpieczonego wekslem - 10 gr;

gdy kwoty zobowiązania zabezpieczonego wekslem nie da się ustalić - 15 zł.

Zwolnione z opłaty są weksle wystawione lub akceptowane w związku z obrotem z zagranicą.

SŁOWNICZEK

Akcept - przyjęcie, akceptowanie weksla. Polega na złożeniu przez trasata podpisu na wekslu i zobowiązanie się do jego zapłaty.

Aval - poręczenie wekslowe.

In blanco - nie wypełniony.

Indos - przeniesienie weksla na inną osobę przez złożenie oświadczenia na wekslu (zwykle na odwrocie).

Indosant - posiadacz weksla przenoszący go na drugą osobę.

Indosatariusz - osoba, która nabyła weksel przez indos.

Inkaso weksla - przedstawienie weksla do zapłaty.

Protest - akt urzędowy sporządzony przez notariusza, stwierdzający np. odmowę przyjęcia weksla lub jego zapłaty.

Remitent - wekslobiorca, czyli osoba, na której rzecz lub na której zlecenie ma być zapłacony weksel.

Trasant - wystawca weksla trasowanego.

Trasat - osoba, której wystawca weksla trasowanego poleca zapłatę weksla.

Indos

Są trzy sposoby przenoszenia weksla wraz z prawami wynikającymi z niego. Po pierwsze, przez indos, inaczej żyro, po drugie, przez przelew (cesję), a po trzecie, przez tradycję, czyli przez samo wręczenie. Pierwszy sposób normuje prawo wekslowe, dwa pozostałe podlegają przepisom kodeksu cywilnego.

Przez indos przechodzą na nabywcę (indosatariusza) wszystkie prawa zawarte w wekslu, niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie przysługiwały zbywcy (indosantowi); przez przelew zaś - tylko te, które posiadał zbywca.

Tylko remitent (ten, na którego zlecenie lub rzecz ma nastąpić zapłata weksla) może być pierwszym indosantem. W wekslu trasowanym, ale nie we własnym, remitentem, a więc i pierwszym indosantem może być wystawca. Zazwyczaj indosy umieszcza się na odwrocie weksla, jeden pod drugim, a gdy brakuje już miejsca, dokleja się tzw. przedłużek. Pełny indos obejmuje oświadczenie indosanta: "ustępuję na zlecenie Iksa" wraz z podpisem. Dobrze jest też postawić datę. Indos in blanco ważny jest tylko, gdy znajduje się na odwrocie weksla lub przedłużku. Może się ograniczyć do samego podpisu indosanta.

Skoro jednak w indosie in blanco, podobnie jak na okaziciela ("ustępuję na zlecenie okaziciela") nie jest wymieniona osoba indosatariusza, to uprawnionym z weksla jest każdy, kto ma go w ręce. Trzeba więc pamiętać, że w takich sytuacjach uprawniony jest nawet złodziej lub osoba, która od niego taki weksel nabyła. Nie jest to dobra wiadomość dla naszego czytelnika, który weksel utracił w tajemniczych - jak pisze - okolicznościach.

Ten zaś, kto przekazał weksel komuś innemu bez swojego indosu, nie odpowiada wekslowo, ponieważ nie ma jego podpisu na wekslu.

Opłata skarbowa

Weksel jest wprawdzie ważny i bez niej, ale jego wystawca nie zapłaciwszy naraża się na sankcje karno-skarbowe, a nie warto, bo należności przewidziane przez ustawę (o opłacie skarbowej, nie przez prawo wekslowe) nie powinny żadnej firmy doprowadzić do ruiny. Opłatę - od dokumentu - należy uiścić w ciągu 14 dni od wystawienia weksla. Warto przy tym pamiętać, że nie zwalnia ona od opłaty skarbowej od samej czynności prawnej, w związku z którą weksel wystawiono.

Najprostszą metodą wniesienia opłaty skarbowej jest więc kupienie blankietu odpowiedniej wartości. Jeśli jego wartość jest niższa niż należna opłata skarbowa, uzupełnia się ją przez naklejenie na odwrocie blankietu znaczków (gdy chodzi o kwotę do 5 zł). Tak samo czyni się, gdy weksel na kwotę nie przekraczającą pięciu tysięcy zł napisano bez użycia urzędowego blankietu. W pozostałych przypadkach wpłaca się należność na rachunek bankowy właściwego urzędu gminy czy miasta, a urzędnik zamieszcza na odwrocie weksla adnotację o zapłacie. Skasować znaki opłaty skarbowej może np. notariusz. Odciska na nich pieczęć urzędową i wpisuje datę.

RODZAJE WEKSLI

Weksel własny

Inaczej - suchy, prosty, sola. Wystawca przyrzeka w nim, że sam bezwarunkowo zapłaci określoną sumę na rzecz lub na zlecenie remitenta, w konkretnym terminie i określonym miejscu.

Zapłata tego weksla powoduje zwolnienie z długu zarówno wystawcy, jak i osób, które przenosiły go kolejno na siebie zamiast zapłaty gotówką.
Różnica między wekslem własnym a trasowanym polega na tym, że we własnym wystawca sam zobowiązuje się do zapłacenia wyszczególnionej na wekslu sumy, natomiast w trasowanym poleca zapłacenie tej kwoty wskazanej przez siebie osobie.
W obrocie krajowym stosowane są w zasadzie obydwa rodzaje weksli i tylko stosunki między kontrahentami powinny decydować, którego należałoby użyć. Aczkolwiek najczęściej występują własne.

Weksel trasowany

W tym wekslu, nazywanym także ciągnionym, przekazowym, przekazanym, obcym lub tratą, wystawca, czyli trasant poleca osobie trzeciej - trasatowi, by bezwarunkowo zapłacił określoną kwotę w wyznaczonym terminie i miejscu, na rzecz lub na zlecenie konkretnej osoby - remitenta, zwanego też wekslobiorcą.

Zapłata weksla remitentowi (wekslobiorcy) przez trasata zwalnia wystawcę (trasanta) z długu.
eby weksel był ważny, musi zawierać elementy przewidziane przez prawo. Poza tym może zawierać składniki nieobowiązkowe. Mogą to być dodatkowe zastrzeżenia, czyli klauzule wekslowe. Wszelkie adnotacje wolno na nim czynić pod warunkiem, że nie są sprzeczne z prawem wekslowym (jest to ustawa z 1936 r. - Dz.U. z tegoż roku nr 37, poz. 282).
Przyczyny nieważności weksla mogą wynikać tylko z bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa wekslowego. Tak więc nieważny jest np. weksel na okaziciela lub choćby nie wskazujący remitenta (wekslobiorcy, a więc tego, na rzecz którego lub na którego zlecenie - jak to określa ustawa - ma być dokonana zapłata). A taka właśnie sytuacja przydarzyła się naszemu czytelnikowi. Nieważny weksel zaś może mieć wartość jedynie kolekcjonerską.

Weksel trasowany powinien zawierać:

nazwę "weksel" w samym tekście dokumentu,

bezwarunkowe polecenie zapłacenia oznaczonej sumy ("zapłacicie...... tysiąc złotych"),

nazwisko osoby, która ma zapłacić (trasata),

oznaczenie terminu płatności,

wskazanie miejsca płatności,

nazwisko osoby, na której rzecz lub zlecenie ma być dokonana zapłata (remitenta),

dat&#y0119; i miejsce wystawienia weksla,

podpis wystawcy.

Wyjątkowo może być uznany za weksel dokument, któremu brakuje którejś z tych cech, ale tylko gdy:

nie podano terminu płatności (wówczas weksel jest płatny za okazaniem),

brakuje na nim miejsca płatności (jest wtedy płatny w miejscu wpisanym obok nazwiska trasata),

nie ma miejsca wystawienia (za takie uważa się w tej sytuacji miejsce wpisane obok nazwiska wystawcy).

Przyjęcie, protest, wizowanie

Przyjęcie (akcept) dotyczy wyłącznie weksla trasowanego. Trasat (osoba, która z polecenia wystawcy ma zapłacić weksel) nie staje się bowiem dłużnikiem wekslowym przez samo napisanie jego nazwiska po lewej stronie u dołu blankietu. Staje się nim, jeżeli przyjmie weksel w sposób określony przez prawo wekslowe. Przez przyjęcie trasat staje się głównym dłużnikiem wekslowym, czyli akceptantem zobowiązanym do zapłaty weksla w terminie płatności. W praktyce często już remitent (osoba, na rzecz której lub na której zlecenie ma nastąpić zapłata weksla) występuje do trasata o przyjęcie weksla albo domaga się od wystawcy wydania mu weksla już akceptowanego przez trasata. Chodzi bowiem nie tylko o zwiększenie zaufania do tego weksla, ale także o ułatwienie przekazania go do obiegu, szczególnie gdyby bank miał przyjąć go do dyskonta. Weksel przedstawia się trasatowi w jego miejscu zamieszkania. Można to zrobić nawet przez posłańca. W zasadzie weksel można przedstawić do przyjęcia aż do terminu płatności, choć wystawcy wolno zastrzec, że nie może to nastąpić przed określoną datą. Weksel płatny w pewien czas po okazaniu musi być przedstawiony do przyjęcia w ciągu roku od daty wystawienia. Tak mówi ustawa. Wystawca może ten termin skrócić lub wydłużyć; indosanci zaś jedynie skrócić. Przyjęcia trasat dokonuje na samym wekslu. Oznacza się je słowem "przyjmuję", "akceptuję" lub "akcept", podpisuje je trasat. Jeśli odmówi przyjęcia, posiadacz - nie czekając na termin płatności - może dochodzić należności z weksla od wystawcy, indosantów i poręczycieli. Po to, by zachować swe prawa regresowe, posiadacz powinien odmowę przyjęcia potwierdzić protestem, czyli aktem urzędowym stwierdzającym odmowę np. przyjęcia weksla trasowanego, czy - powiedzmy - zapłaty weksla własnego przez wystawcę. Protest sporządza notariusz.

Posiadacz weksla własnego, płatnego w pewien czas po okazaniu, musi go okazać wystawcy przed terminem zapłaty, ponieważ właśnie od daty okazania liczy się termin płatności. Wystawca umieszcza wówczas na wekslu tzw. wizę. Polega to na tym, że pisze np.: "widziałem" z datą i podpisem. Weksel własny płatny za okazaniem nie wymaga wcześniejszego przedstawienia wystawcy. Wie on bowiem, że każdego powszedniego dnia posiadacz może żądać zapłaty weksla. Podobnie jest z wekslem własnym płatnym w oznaczonym dniu, ponieważ wystawca powinien pamiętać, kiedy ma zapłacić.

Poręczenie

Zapłatę każdego weksla można zabezpieczyć poręczeniem. Taki aval (nie stosuje się do niego przepisów kodeksu cywilnego o poręczeniu) obejmuje całą sumę wekslową lub tylko jej część. Poręczycielem (avalistą) wekslowym może być osoba trzecia albo nawet podpisana na wekslu. Trasatowi nie wolno jednak - jeśli weksel przyjął - za nikogo podpisanego na tym wekslu poręczyć. Mógłby tylko, gdyby odmówił przyjęcia weksla. Avalista odpowiada tak samo jak avalant, czyli ten, za którego poręczył. Jeśli więc poręczył za wystawcę, odpowiada jak wystawca, a jeśli np. za trasata, to jak tenże. Poręczenie umieszcza się na dowolnej części weksla lub na przedłużku, byle nie w odrębnym dokumencie. Powinno ono wskazywać za kogo je dano. Jeśli tego nie wskazano, to dotyczy ono wystawcy. Pisze się np.: "poręczam", "per aval", "ręczę" i podpisuje. Dobrze jest też postawić datę, bo w razie zmiany tekstu weksla bez zgody poręczyciela, odpowiada on jak przed zmianą, tyle że to on musi udowodnić stan poprzedni. A jest to bardzo trudne.

Weksel własny powinien zawierać:

nazwę "weksel" w samym jego tekście,

bezwarunkowe przyrzeczenie zapłacenia oznaczonej sumy (można ją zapisać cyframi lub słownie; koniecznie trzeba określić walutę),

oznaczenie terminu płatności,

wskazanie miejsca płatności,

nazwisko osoby, na której rzecz lub na której zlecenie zapłata ma być dokonana,

oznaczenie daty i miejsca wystawienia weksla,

podpis wystawcy.

Nie jest uznawany za weksel dokument, któremu brakuje którejś z tych cech, choć prawo wekslowe przewiduje wyjątki. Otóż:

weksel własny bez oznaczenia terminu płatności uważa się za płatny za okazaniem;

w braku osobnego oznaczenia, miejsce wystawienia weksla uważa się za miejsce płatności, a gdy i to nie zostało podane, to weksel jest płatny w miejscu podanym obok nazwiska wystawcy;

jeśli nie podano gdzie weksel wystawiono, za takie miejsce uważa się podane obok nazwiska.

zobacz także - klauzule wekslowe